Huidige status van het onderzoek naar de Stamvader van der Smitte

Herkomst naam

Chronologie

Oudste referentie

Stamvader

Geografie

Indië

Oud-grootouders

Oudouders

Betovergrootouders

Overgrootouders

Grootouders

Ouders

Proband

 Lopend onderzoek

 

Deze pagina is een voorlopig resultaat van het onderzoek.

 

Er komt steeds meer informatie voor handen op het internet en dat is een goede start voor een ieder.

Bijvoorbeeld top.archiefplein.nl.

 

Hoewel steeds meer gemeenten informatie in digitaal formaat tot beschikbaar stellen, blijft archief bezoek vooralsnog noodzakelijk.

 

Een goede start voor onderzoekers met Indische roots ligt in een bezoek aan het SIFA (Stichting Indisch Familie Archief) in den Haag,  hierbij zijn de publicaties van het IGV (Indische Genealogische Vereniging) een must.

 

Vervolgens het CBG (Centraal Bureau voor Genealogie) in Den Haag, deze instelling heeft een flink aantal microfiches tot hun beschikking die speciaal betrekking hebben op Nederlands Indië.

 

Een onderschatte manier van het verzamelen van gegevens is het opvragen van Persoonskaarten of Persoonslijsten bij het CBG.

 

Aangezien een van de voorouders officier was in de Franse tijd, was ook een aantal bezoeken aan het NA (Nationaal Archief) nodig, waar veel Stamboeken van militairen (de originelen) te bekijken zijn.

 

Tijdens mijn onderzoek heb ik inmiddels ook een aantal bezoeken aan verschillende gemeentelijke archieven gebracht, waaronder Den Haag,  Amsterdam, Delft, Nijmegen en Hoorn.

 

Amsterdam, Delft, en sinds kort ook Den Haag hebben verschillende genealogische bronnen digitaal beschikbaar gemaakt, op de Haagse site loopt een bijzonder project via een virtuele studiezaal waar bezoekers gedigitaliseerde (helaas geen foto kwaliteit) aktes (Geboorten, Huwelijk/Scheiding en Overlijden) kunnen opzoek dan wel op datum / gebeurtenis dan wel zogenaamde tien jaren tafels (indexen) of indien iemand de moeite neemt om een de gegevens van een eenmaal gevonden akte via dezelfde site in te voeren, in een namen database, die dan op die wijze langzaam aan gevuld wordt door de bezoekers.

 

Dus sinds begin April 2006 zijn een aantal van der Smitte's terug te vinden op die Haagse Gemeente Archief site.

 

Al mijn informatie die ik vind verwerk ik met een computer programma Aldfaer.  Het programma helpt bij het opslaan van de gegevens en relatief gemakkelijke rapportage (bijvoorbeeld kwartierstaten en parentelen)

 

Verder probeer ik ook het een en ander aan historische achtergrond informatie te verzamelen, via het internet maar vooral ook in boeken met relevante informatie.

Er zijn ook verschillende musea die er goed in slagen om bepaalde tijdsbeelden vast te leggen, zoals Museum Bronbeek (lezingen met betrekking tot Indisch familie onderzoek) en het Legermuseum in Delft (Maart - April 2006 een speciale tentoonstelling over 'Nederlanders' in het leger in de Franse tijd)

 

Hieronder probeer ik mijn onderzoeksbevindingen vast te leggen en deze te plaatsen in de historische context die ik kan terugvinden, niet alleen met achtergrond informatie maar ook met simpele historische feiten.

Voor de internet lezers van dit document ik een kleur codering aangebracht.

  • algemene internationale/Nederlandse regie historische  feiten

  • Haagse historische feiten

  • Indische historische feiten

 

Ik heb mij er vooral op toegelegd om dit document zoveel mogelijk context te geven, de gegevens over de familie van der Smitte betreft heel veel personen die hier onder niet genoemd zijn, ik heb daar voor geïnteresseerden wel informatie over.

 

Verschillende jongere (achter)neven en (achter)nichten die ik zelf nooit ontmoet heb weten de website te vinden en ik kan ze vaak van informatie voorzien en zij verstrekken soms ook waardevolle informatie aan mij (de Proband).


 

 Herkomst naam "van der Smitte"

 

Het is mij opgevallen dat ik relatief weinig referenties heb gevonden naar de naam "van der Smitte"  het lijkt me dan ook dat op een gegeven moment deze naam is ontstaan uit een variatie op een andere stamvorm. 

In een advertentie gearchiveerd bij het CBG wordt de naam als "von der Smitte" vermeld, ik weet nu zeker dat deze persoon op meerdere documenten zijn naam als "von der Smitte" vast heeft laten leggen, in eerste instantie ging ik ervan uit dat dit een specifiek geval was waar van een zetfout sprake was, omdat er ook vele documenten beschikbaar waren van dezelfde persoon waar de naam toch wel degelijk als "van der Smitte" is opgenomen, nu ik meerder bronnen voor dezelfde persoon met de naam geschreven als "von der Smitte" kan ik de mogelijkheid echter niet uitsluiten dat "von der Smitte" wel degelijk een juiste naamsspelling is geweest, zeker nadat iemand mij er op attent maakte dat er in Duitsland in ieder geval vroeger "von der Smitten" als geslachtsnaam bekend was rond 1400, op dat document worden ook variaties als "von der Smytten" en "von der Schmiede". 

Dit versterkt ook het vermoeden dat eerdere (militaire) roots ook wel in Pruisen (Duitsland) kunnen liggen, wat helemaal niet gek is omdat heel veel militairen in Nederlandse dienst uit naburige landen kwamen.

 

Dit document is een scan welke ik mocht ontvangen.  Om het goed te bekijken click op de AlternaTIFF link aan de linker zijde.

Als AlternaTIFF is geïnstalleerd, click dan hiernaast op het document.

Zie ook:

http://freepages.history.rootsweb.com/~mlcarl/Lit/Gen/MACCO/Wap2/153-Smets-Smitten.JPG

http://freepages.history.rootsweb.com/~mlcarl/Lit/Gen/MACCO/Wap2/154-Smitten-Sombreff.JPG

 

 

Uit het Woordenboek van de Familienamen in België en Noord Frankrijk heb ik het volgende overgenomen, ter informatie:

 

Deel I (A-K pagina# 408)

 

Desmettre, Desmette: desmettre (31x H) is in elk geval een var. van Desmette (103x H). Desmette kan een Rom. adaptatie zijn van De Smet; dan is Desmettre een hyperkorrekte vorm. Maar evtl. is Desmettre een adaptatie van De Smeytere (zie de Smijter); dan is Desmette de weergave van de W. dial. uitspraak.

Deel II (L-Z pag. 1255)

 

Schmed(d)ing, zie Smeding.

Schmeiter, Schmeiss(er): D. BN van iemand die smijt, slaat, schopt.  Vgl. De Smijter.

Schmeitz, -tz, zie (de) Smid.

...

Schmets, Schemtz, zie (de) Smid.

Schmidt, de, zie Schmied.

Schmidtmayer: Ook Schmiedmayer: ambtenaar belast met het toezicht op de smidsen.

Schmiedbauer: BerN Smid - boer.

Schmied, Schmid(t), -t(t), -th, -t(t)e, -(d)ts, -(d)tz:  D. BerN van de smid, zie (de) Smid.  1783 Joseph Schmit... van Hanau (a.d. Main), Brugge (PARM.)

Schmiedel, Schmidke, Schmidli(n), Schmidtchen, Schmidtke: BerN. Dim. van D. Schmied, Schmitt: smid.

Schmi(e)der, Schmitter, Schmitzer: D. BerN van de smid, de smeder.  1403 Rotpletz der Schmider, Villingen (BAHLOW).

 

Deel II (L-Z pag. 1294 en 1295)

 

Smet(h), (de); (de) Smette, (de) Smets, Smetz, zie(de) Smid.

Smetr(e)yns, Smetrijns, Smettr(e)yns: Samengestelde TN: BerN Smet + Patr. Rein. 1384 Jan Smet geheten Reynkens, Niel (MNT 264); 1588 Jan Smetreyns, Lede (LIEVENS). Smets, zie (de) Smid, de Mets.

Smetsers, zie de Metser.

Smette, zie Simettre.

Smette, (de), zie (de) Smid, (de) Smettre.

Smettre, (de): Als Desmettre een var. is van De Smijter, dan kan Desmette daar de verwaalsing van zijn. Maar Desmette/Smette kan ook een var. zijn van (de) Smet en dan kan Desmettre/Smettre daar een W. hyperkorrekte vorm van zijn.  Maar heel wschl. gaan zowel Smette als Smettre terug op Simettre (Zie 1.v.) en is de de-aanloop secundair.

Smetz, (de), zie (de) Smid.

Smeyter(s), zie de Smijter.

...

Smid, (de); (de) Smi(d)t, (de) Smed(t), (de) Smet(h), (de) Smette, (de) Smets, de Smeds, Smed(t)s, Sme(e)ts, Smeedts, (de) Smetz, (de) Smidts, Smits, Smitz, Smie(d)ts, Smitt, Smith, (de) Schmid(t), Schmied, Schmit(t), Schmith, Schmit(t)e, Schmi(d)ts, Schmi(d)tz, Schmetz, Schme(i)ts, Schrneitz, Szmid(t), Szinit: Beroeps naam van de smid, b.v. de hoefsmid, wapensmid. Zie F. DE-BRABANDERE, Familienamen rond het smidsvak. Huldealbum Jos. De Smet, Brugge, 1964, 147-153.  1326 Calle Smeits man; 1373 Jan de Smit  = 1380 Johan de Smet, leper (BEELE 545); 1311 Ihan Faber = 1323 Johan de Smet, Kortrijk (DEBR. 1971, 83); 1370 Gillis den Smet... dat hi houdt te ghereke al tharnasch van den hove als van yserwerke... van anderen yserwerke van eenre merie te beslane ende van naghelen; 1376 jeghen Pietren den Smet  als van eenen jare van yserine werke ende van allen den paerden te beslane, Kortrijk; 1398 Jan de Smet, Roeger de Smet, Sare Smets, Deerlijk; 1382 Jan de Smet oude Woutre Smeets zone, Ruiselede; 1398 weduwe Daniel Smets, de Hanin de Smets, Marke (DEBR. 1970,409-410); 1379 Aerts van Holede smeets = Aert van Holede de smet, Diest (HB 368); 1403 Tielman der Smeet, Tongeren (TYT-GAT 257); 1447 Peter die Smit (vader van) Loey Smeets, Zandhoven (MNT 371). - Lit.: J. LINDEMANS, ESBR. 1944, 81-88. - A. DE SMEDT, VI.ST. 1968, 319-322 e.v. - J. SMITS, De familie Smits in 't Land van Rijen, Edegem, 1977. A. MARIS, Smet. VI.ST. 1974, 295-302; 1978, 441-4. - W. MOERMANS, O.St. 1982, 150-8. - W. STEEGHERS, Genealogische schets van de familie Smitz te Eeklo vist. xxiv (1988), 117-122.

Smismans, Smesman(s): Afl. van Van der Smissen. FN voor een smid. 1426 jan Smisman, Hasselt (A.  GHIJSEN 308).

Smis(s)aert, Smessaert: Afl. van Van der Smissen. FN voor een smid.

Smissen, (van der); van der Smessen, Versmisse(n), Vesmissen, Versmesse(n), Smis(sen), (de) Smis: Plaatsnaam Smisse, Smesse: smis, smidse, smederij (o.m. DF XIV). Meestal naam van een smid, zoals: 1398 Nijs van der Smesse dit Tanghen, Geluwe (DEBR. 1970, 409); 1378 Willem van der Smesse, leper (BEELE 545); 1396 Mergriete vander Smissen, Moerbeke (DE B.); 1407 Gielijs vander Smissen, Antw. (ANP 207). - Lit.: P. VAN DER SMISSEN, Généalogie de la familie Van der Smissen 1570-1970, Bierges, 1977.
...

Smister, zie de Meester(e).
Smit, (de); Smits, -tz, -th, zie (de) Smid.
Smitmans, Smitsmans: Beroepsnaam van de smid. 1561 Christoffel Smitsmans, Antw. (AP).
Smitter, de, zie de Smijter.
...
Smijter, de; de Smyt(t)er(e), de Smitter, Smeyters, De Smeyter(e), de Smeijter: Van mannelijk werkwoord smitten: werpen; slaan, houwen, schoppen, trappen. 1395 Mahieu le Smitere, Ieper (BEELE 1959, 237).

 

 

Chronologie

 

Inmiddels heb ik verwantschappen in de mannelijke lijn kunnen terugvinden tot eind 18de eeuw (7 generaties), in Nederland (Zie verder Oud-grootouders)  Van een aantal "losse" familieleden moet ik nog de verwantschappen zien te achterhalen / verifiëren.

 

Hieronder heb ik een aantal historische feiten toegevoegd in een poging om ook enig historisch perspectief te geven.
 

 

Oudste Referentie

 

De "oudste" referentie naar de geslachtsnaam "van der Smitte", die ik tot nog toe gevonden heb is ene  Agnitie Jans van der Smitte, jongedochter, afkomstig van Wesel, wonende Oppert, zij huwde op 24 September 1690, met Lambreght Leendertse Suijker, jongeman, afkomstig van Gestel, wonende Lommertstraat, aldus het DTB Trouwen gereformeerd te Rotterdam (zij gingen in ondertrouw op 10 September 1690. (een verwijzing naar deze bron [Archief DTB Rotterdam inv. 14 Trouw gereformeerd , index nummer 149] is te vinden op de site van het gemeente archief van Rotterdam.)

 

Geografie

 

De oudste referentie in de mannelijke lijn (de voorlopige Stamvader) is hoogstwaarschijnlijk van Nederlandse afkomst, of heeft op z'n minst in Nederland gewoond.  In ieder geval een deel van directe nazaten zijn in Nederland gebleven (Utrecht, Nijmegen). Mijn Oudvader is geboren in Den Haag en daar ook overleden, maar heeft op verschillende locaties in Nederland gewoond (hij was militair).  Mijn betovergrootvader werd geboren in Hoorn en is naar Nederlands Indië geëmigreerd.  Zover ik nu weet zijn hebben een aantal generaties lang de van der Smitte's zich over Java verspreid.  Mijn overgrootvader is hoogst waarschijnlijk langere tijd in Muntok (op het eiland Bangka voor de oostkust van Sumatra) geweest waar ook mijn grootvader geboren is.  Mijn grootouders hebben in Nederlands-Indië op Java in Batavia (Buitenzorg, Weltevreden en Meester Cornelis) gewoond, mijn vader is in Batavia geboren, en vlak voor de Tweede wereld oorlog is het gezin van mijn Opa in Nederland blijven steken aangezien alleen mijn Opa terugkeerde naar Indië en de rest van het gezin niet terug kon keren vanwege de Tweede Wereld oorlog.  Mijn Oma en haar gezin hebben sindsdien in Den Haag gewoond, enkele ooms en tantes hebben zich later op verschillende plekken in Nederland gevestigd.

 

Bij mijn weten is het zeer goed mogelijk dat die tak van "van der Smitte" die Nederland in de 19de eeuw niet verlaten hebben, te weinig mannelijk nageslacht hebben voortgebracht, en waarschijnlijk alle van der Smitte's in het huidige Nederland afstammen van de 19de eeuwse Indië-ganger F.A.C. van der Smitte geboren in Hoorn, die dan wel voor of na WO II naar Nederland zijn gekomen en daar om verschillende redenen zijn gebleven.

 

 

Eerste referentie in Nederlands Indië

 

De eerste referentie in Nederlands Indië die ik tot nog toe gevonden heb is Frederik Alexander Constantijn van der Smitte, mijn Betovergrootvader geboren op 14 mei 1805 te Hoorn, overleden in Nederlands Indië (Bagelen / Poerworedjo) op 26 september 1854.

 

1600: Den Haag telt ongeveer 12.000 inwoners.

 

1602: Oprichting Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC).

 

1619: Terechtstelling Johan van Oldenbarnevelt.

 

1644: Den Haag - Mauritshuis wordt gebouwd.

 

1652: Den Haag - Jacob Cats laat zijn buitenhuis Zorgvliet bouwen.

1672: Den Haag - Moord op de gebroeders de Witt op de Plaats.

 

1685: De VOC heeft uitgebreide macht in de Oost Indische Archipel.

 

1690: De Fransen nemen vele steden in in de Zuidelijke Staten.

 

1691: Glorieuze intocht van Willem III in Den Haag, drie jaar nadat hij koning van Engeland is geworden.

 

1700: De Spaanse Koning Karel II sterft in november en liet de gehele Spaanse Monarchie na aan Filip van Anjou na, de kleinzoon van Koning Lodewijk XIV, zodat de Zuidelijke Nederlanden alsnog aan Frankrijk werd toegekend.
Prins Willem III van Oranje-Nassau, Koning van Engeland probeert een coalitie tegen Frankrijk te vormen.

 

1710: De 's-Gravenhaegsche Courant verschijnt.

 

1746: De Fransen steken de grens over en veroverden Staats-Vlaanderen en gingen verder naar Staats-Brabant.
Maastricht en Breda worden door de Fransen ingenomen.  De Republiek hield liever de touwtjes in eigen hand, maar zag dat dit ook niet langer meer kon.

 

Oudgrootouders van der Smitte ~1750:


Via de stamboeken van officieren van de Landmacht 1813-1924, waarin gegevens van Oudvader Thomas Hendrik van der Smitte (zie verder hieronder) maar ook uit de Trouw gegevens van een broer van Thomas Hendrik, namelijk Cornelis Hendrik, blijkt dat de Oud-grootvader Antonie (ook Anthonij) Joseph van der Smitte was.  Hij was gehuwd met Corneille Philipina van der Mijll(e)

 

In een in familiebezit zijnd document staat opgetekend dat de vader van Thomas Hendrik Luitenant-kolonel was, dit is mogelijk een nieuwe spoor voor verder onderzoek. Ik heb op dit moment echter nog geen tijd gehad om verdere bronnen kunnen achterhalen betreffende deze Oud-grootvader.

 

Kinderen:

  1. Zoon Cornelis Hendrik, geboren op vrijdag 27 augustus 1762 te Utrecht, en aldaar ook gedoopt  [bron: Régistre Civique Commune d'Arnhem (1813)]. 

    In Arnhem was hij Maître d'École van beroep omstreeks zijn eerste huwelijk met Bartje Smit en woonde destijds aan de Bakkerstraat in dezelfde plaats.  Het huwelijk met Bartje Smit vond plaats in de Nederlands Hervormde Kerk op zondag 24 mei 1789.

Kinderen van Bartje en Cornelis Hendrik:

  1. Zoon Anthonius Cornelis van der Smitte. Hij is gedoopt op zondag 30 oktober 1791 in Arnhem.

  2. Zoon Coenraad Berend van der Smitte. Hij is gedoopt op zondag 26 mei 1793 in Arnhem.

  3. Dochter Cornelia Philippina van der Smitte. Zij is gedoopt op donderdag 27 november 1794 in Arnhem.

Zijn tweede huwelijk vond plaats in Zutphen op vrijdag 1 april 1803 met Aaltje Egeling (ook Egelink en Engeling), hij 40 jaar oud en zij geboren op 20 januari 1788 in Zutphen en aldaar ook gedoopt, dus toen 35 jaar oud.

Aaltje overleed op maandag 16 mei 1842 in Arnhem, 74 jaar oud. Van het overlijden is aangifte gedaan op woensdag 18 mei 1842.
Cornelis Hendrik
overleed op maandag 17 april 1854 in Arnhem, op een respectabele leeftijd van 91 jaar.

  1. Zoon Thomas Hendrik, geboren op 12 november 1774 te 's-Gravenhage, overleden op 22 mei 1834 te 's-Gravenhage.  Zie voor meer details van deze persoon hieronder bij "Oudouders van der Smitte - Nederland - een Officier in het leger.. ".

Na wat onderzoek naar de naam van der Mijll bij het CBG en inzage in het dossier "van der Mijll" (door Bloys van treslong) zou het mij niet verbazen als Corneille Philipina verwant is aan het vooraanstaande geslacht van der Mijll die zeer vele zonen hadden die bijna allen officieren waren in het leger.  Ik vond ook een van der Mijll terug die Thomas Hendrik (geboren in Luik) heette, twee die Ferdinant Hermanus waarvan één de zoon en één de broer van Thomas Hendrik van der Mijll, en één andere broer van deze Thomas Hendrik die Johan Philip heette.. toeval of niet?  ....in ieder geval aanleiding voor nader onderzoek!

Oudouders van der Smitte - Nederland - een Officier in het leger.. :

 

Via verschillende bronnen lijkt het zo te zijn dat mijn Oudvader Thomas Hendrik (Ook Henrij) van der Smitte is.  Hij werd geboren 12 November 1774 te 's-Gravenhage.  Hij was gehuwd met Catharina van den Hoonard (weduwe Timmermans).  Het huwelijk vond plaats omstreeks 1800 of 1801, Catharina zij  was ten tijde van het huwelijk ongeveer jaar 20 jaar oud en zou geboren zijn omstreeks 1779.   Catharina is overleden op donderdag 6 februari 1834 in 's-Gravenhage, 55 jaar oud ("aan de gevolgen eener borstkwaal".) (Aktenr. 141)

 

Thomas Hendrik en Catharina hadden zes kinderen groot kunnen brengen (althans volgens de tekst in de overlijdensadvertentie van Catharina).

Van de kinderen hieronder zou er dus minstens één kind op jonge leeftijd gestorven zijn, hier komen 2 kinderen voor in aanmerking aangezien ik van beiden behalve de geboorte en doop datum géén gegevens heb.

 

Opvallend is dat de (waarschijnlijk) jongste zoon in Frankrijk werd geboren!

 

Het gezin heeft blijkbaar nogal wat afgereisd, om vader Thomas Hendrik te volgen van garnizoen naar garnizoen.

 

Kinderen:

  1. Zoon Henricus Wilhelmus Eduardus, geboren op woensdag 4 maart 1801 in Amsterdam, hij werd gedoopt in de Hervormde Westerkerk op zondag 29 maart 1801.  Hij overleed op 37 jarige leeftijd op dinsdag 25 december 1838 in Soerabaja (Nederlands Indië)

  2. Dochter Sophia Catharina Petronella van der Smitte, geboren op woensdag 26 januari 1803 in Hoorn (Nederland). Zij  werd gedoopt op dinsdag 22 februari 1803 in Hoorn (Nederland).  

  3. Zoon Frederik Alexander Constantijn, geboren op 14 mei 1805 te Hoorn (Noord-Holland) en aldaar gedoopt op vrijdag 7 juni 1805, overleden op 26 september 1854 te Bagelen (Poerworedjo) op 49 jarige leeftijd.  Zie voor meer details van deze persoon hieronder bij betovergrootouders.

  4. Zoon Carel August Ferdinant, geboren op dinsdag 5 januari 1808 te Delft en aldaar ook gedoopt op zondag 7 februari in de Nieuwe Kerk.

  5. Willem August Fredrik van der Smitte, geboren op zondag 19 november 1809 in Amsterdam. Hij is gedoopt op woensdag 20 december 1809 in Amsterdam.

  6. Dochter Wilhelmina Sophia Catharina, geboren op dinsdag 30 mei 1815 om half tien 's morgens te delft, bij de aangifte waren als getuige aanwezig: Willem Eykenbroek, 41 jaar oud, Kapitein wonende in Delft aan het Oude delft wijk 3 N 62 en Bartholomeus Theodorus van Heel, 26 jaar oud, 2de Lieutenant bij de Marine wonende in Delft aan het Oude Delft wijk 1 N 75.

  7. Zoon, Jean Charles Louis, geboren omstreeks 1814-1816 te Hesdin (Frankrijk!), overleden op zaterdag 30 december 1871 te Amsterdam, ongeveer 55 jaren oud, de datum is onzeker, gezien de gegevens uit de carrière van zijn vader, en de geschatte leeftijd van J.C.L. tijdens zijn huwelijk in Amsterdam zou hij omstreeks 1816 geboren moeten zijn of ervoor.  Hij trouwde op donderdag 28 maart 1867 in Amsterdam met Renetta Euphemia Meijboom, ongeveer 41 jaar oud, dochter van Gijsbrecht Wijnand Meijboom.  Jean Charles Louis was ook militair, tijdens zijn aanwezigheid als getuige bij een huwelijksvoltrekking in Den Haag was opgetekend dat hij Sergeant was.

1781: De VOC moet surséance van betaling aanvragen.

 

 

Thomas Hendrik had een militaire officiers loopbaan.

Volgens zijn dienststaat in het "STAMBOEK DER HEEREN OFFICIEREN van het 29ste Bataljon Infanterie Nationale Militie Inventaris# 67 folio 6 (Nationaal Archief toegang# 2.13.06) begon hij als Cadet in het "legioen van den Klijn Graaf van Zalm" op 10 februari 1785.

 

 

Achtergronden Hollandse militairen en oorlogen in de Franse tijd - 1792-1815.

 

We weten niet enorm veel over de militairen, in de periode 1792-1815 waar de Franse revolutie en de periode waar Napoleon een stempel op de geschiedenis heeft gedrukt in West- en Midden Europa.  Een gedeelte van dat wat we wel weten is soms niet juist of misleidend.

 

We kunnen ruw weg een viertal sub periodes onderscheiden waar 'Nederlandse' militairen betrokken waren, tezamen met de regio's  waar zij actief waren in oorlogshandelingen in Napoleontische oorlogen, dan wel aan de zijde van een van de dan geldende coalities of aan Franse zijde.

 

 

Nederlandse militairen hadden soms een keuze, maar soms niet, al dan niet vrijwillig, afhankelijk van hun rang, hun ambities, de locatie waar zij zich op bepaalde momenten bevonden, vervulden zij hun dienstplicht of deden dienst in de verschillende  eenheden, soms afwisselend aan verschillende zijden van de slagvelden.  Het kon dus voorkomen dat één persoon bijvoorbeeld eerst zijn trouw zwoer aan de Bataafse Republiek, later aan het Koninkrijk Holland onder Lodewijk Napoleon, dan weer het Franse Keizerrijk onder Napoleon zelf, om vervolgens weer te eindigen als veteraan in dienst van het Koninklijke Landmacht.

Militairen bleven vaak trouw aan hun regiment als zij niet door hun meerderen verplicht werden overgeplaatst, of om privé redenen zelf om overplaatsing vroegen.

 

Periode 1793-1795  Het Staatse leger - Vlaanderen en Nederland

Het Staatse leger was een beroepsleger, de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën streden met Britse en Oostenrijkse Spaanse en Piëmont geallieerden (ook wel bekend als de Eerste Coalitie) tegen de revolutionaire legers uit Frankrijk.   Dit Staatse leger van bestond voornamelijk uit huurlingen van allerlei nationaliteiten.

Oorspronkelijk waren het overigens de Fransen die de Oostenrijkers en Pruisen de oorlog hadden verklaard.

In 1793 konden zij nog redelijk het hoofd  bieden aan de Fransen echter nadat de Britten hun troepen uit Vlaanderen terug riepen, werd na een significante nederlaag van een Staatse en Oostenrijkse troepenmacht op onder andere 26 juni van 1794 verslagen bij Fleures en in 1795 werd het oude regime in omver geworpen.  De Oranjes vluchtten, en de Bataafse Republiek werd uitgeroepen, eigenlijk was deze republiek op allerwijze verbonden met Frankrijk.

 

De Tweede Coalitie (1798-1801) bestond uit Rusland, Groot-Brittannië, Oostenrijk, het Ottomaanse Rijk, Portugal, Napels en de Pauselijke Staten tegen Frankrijk had niet meer succes. 

Napoleon Bonaparte controleerde de Franse staat sinds 1796 en kon de invallen afslaan. Hij kon er echter niet in slagen Groot-Brittannië binnen te vallen.
De Vrede van Amiens (1802) resulteerde in vrede tussen Groot-Brittannië en Frankrijk, en wordt gezien als doodsteek voor de Tweede Coalitie.

 

Periode 1799-1805  Het Bataafse leger - Noord-Holland, Duitsland en Oostenrijk

Er werd alleen op basis vrijwilligheid gerekruteerd onder soldaten en onderofficieren, het leger bestond in die rangen dan ook voor meer dan de helft uit buitenlanders.  Onder de officieren was het percentage Nederlanders veel hoger.  Uit onderzoek op stamboeken van Bataafse regimenten is gebleken dat veel orangistische officieren in dienst van hun regiment bleven, in ieder geval in de lagere echelons.   Vaak stonden deze militairen onder contract voor bepaalde tijd.

De Tweede Coalitie (1798-1801) bestond uit Rusland, Groot-Brittannië, Oostenrijk, het Ottomaanse Rijk, Portugal, Napels en de Pauselijke Staten tegen Frankrijk had niet meer succes. 

Napoleon Bonaparte controleerde de Franse staat sinds 1796 en kon de invallen afslaan. Hij kon er echter niet in slagen Groot-Brittannië binnen te vallen.
Van 1796 tot 1797 nam het overgrote deel van het Bataafse leger niet deel aan de oorlogshandelingen.

De invasie van een Brits - Russisch leger op Noord-Holland werden door het Frans / Bataafse leger in hun voordeel beslist bij de slag bij Bergen op 19 september 1799.

Door overwinningen op de Oostenrijkers bij Marengo (14 juni 1800) en Hohenlinden (3 december 1800) konden de Fransen de oorlog beslissen.

De Vrede van Amiens (1802) resulteerde in vrede tussen Groot-Brittannië en Frankrijk, en wordt gezien als doodsteek voor de Tweede Coalitie.

Napoleon kwam via een staatsgreep in 1804 aan de macht, en hij zou enorme goed georganiseerde legers op poten zetten middels onder andere de invoering van de conscriptie, de expansiedrift van Napoleon leidde tot de aanvang van nieuwe oorlogen op het Europese continent in 1805, tussen de Fransen en voornamelijk de Oostenrijkers en Russen

In de strijd tegen Oostenrijkse troepen die Beieren (destijds bondgenoot van de Fransen) binnen gevallen waren ondersteunden Bataafse soldaten (een divisie van 4000 man) een Frans leger van 200.000 man, die hun vijand bliksem snel omsingeld hadden waarbij de Oostenrijkers capituleerden in Ulm op 20 oktober.  Napoleon boekte ruim een maand later op 2 december 1805 wederom een overwinning op zijn tegenstanders bij Austerlitz.

 

1806-1809  Het Hollandse leger - Duitsland, Polen, Spanje en Zeeland

In 1806 versterkte Napoleon zijn greep op de Bataafse Republiek en zette zijn broer Lodewijk Napoleon als Koning van Holland op de troon.  De Hollandse troepen namen nu vaker actief deel aan daadwerkelijke oorlogshandelingen, en dit was indirect de  aanleiding om middels de invoering van de conscriptie de mogelijk te scheppen om het leger aan te vullen.  De verliezen van manschappen op het slagveld, maar ook desertie en ziekten waren aanzienlijk.  Ook weeskinderen en krijgsgevangenen werden in dienst opgenomen, maar nog altijd bestond het Hollandse leger voor ongeveer de helft uit buitenlanders, de motivatie was niet goed te noemen.  Lodewijk Napoleon kreeg het nogal te verduren, en nam ook de verdediging op tegen de furieuze bewoordingen van zijn machtige broer.  Het officierskorps was echter in betere staat dan het 'gemene volk' en wist via goede organisatie, strakke discipline toch goed inzetbare soldaten te vormen. 

De Vierde Coalitie (1806-1807) bestond uit Pruisen, Saksen en Rusland tegen Frankrijk.

In de oorlog die zou volgen tussen Frankrijk en Pruisen (met hun Zweedse en Russische bondgenoten) werd in het najaar van 1806 een Pruisisch leger in het hart van Pruisen in de slag bij Jena en de slag bij Auerstädt met gemak verslagen.  Napoleon besloot op te trekken naar Berlijn en Polen om de Russen aan te vallen.  De Hollandse bondgenoot trok op naar het noordelijke deel van Duitsland om daar een positie in te nemen ter verdediging van het Franse operaties.  Naar nu bekend handelden de Hollandse legers onder moeilijke omstandigheden maar bewezen Napoleon Bonaparte goede diensten en volbrachten hun taak op goede wijze.  Napoleon besliste deze strijd bij Friedland op 14 juni 1807, en na de vrede die onder voorwaarden aan Pruisen werd opgelegd en en overeenstemming met de Russen, bleven de Hollandse legers in dit gebied.

Een Hollandse brigade nam ook deel aan de de als 'vuile' oorlog bekendstaande strijd tegen Spanje, waarbij de militairen in een geweldspiraal van ongekende grote betrokken raakte.

De Vijfde Coalitie (1809) bestond uit het Verenigd Koninkrijk en Oostenrijk tegen Frankrijk.

De Oostenrijkers en Fransen voerden opnieuw oorlog in 1809, en in Duitsland brak opstand uit, waarbij een bestorming door Hollanders van Stralsund de sympathisanten onder leiding van majoor Schill succesvol werd uitgevoerd.

Een maand later kregen de Fransen wederom de Oostenrijkers op de knieën via een ware massa slachting in de slag bij Wagram (5-6 juli 1809) waarbij overigens geen Hollandse troepen deelnamen.

De Britten namen op 13 augustus het nauwelijks verdedigde Vlissingen in, maar de aangerukte Hollandse en Franse versterkingen en de zogenaamde 'Zeeuwse koorts' (malaria) wisten de Britten tot evacuatie te dwingen op 9 december, de Britten verloren zo'n 4000 man.

 

Periode 1812-1814  Het Frans leger - Rusland, Duitsland en Frankrijk

De Zesde Coalitie (1812-1814) bestond uit het Verenigd Koninkrijk, Rusland, Pruisen, Zweden, Oostenrijk en enkele Duitse staatjes tegen Frankrijk en de Verenigde Staten.

In 1810 werd koning Lodewijk Napoleon van Holland afgezet door zijn broer, Holland werd Frans grondgebied en daarmee werd het Hollandse leger ook op papier nu Frans.

Ondanks de bepalingen van Napoleon met betrekking tot de nationaliteiten verdeling binnen de 'nieuwe' regimenten bestonden ook nu nog de troepen voor iets minder dan de helft uit buitenlanders (de bepaling was niet meer dan 1/3).

De conscriptie uitgevoerd naar stringenter Frans model vergrote echter het aantal Nederlanders in drie jaar tijd met zo'n 25.000 man.  De totale bijdrage van zo'n 40.000 man over de periode 1811-1814), leverde een inzet van meer dan 25.000 man op in de Grande Armée van Bonaparte in de strijd tegen Rusland die aanving in 1812.  De weinige Hollanders die van de meest rampzalige veldtochten van Napoleon terugkeerden konden de doorstane ontberingen navertellen.

De enorme massa militairen (naar schatting zo'n 400.000 hoofdmacht en 200.000 ondersteuning) en de eerder succesvolle methode van 'leven van het land' ,  de hardnekkige en effectieve terug trekkende tactiek van de Russen tot zelfs voorbij Moskou, de constante pogingen van Napoleon om de Russen in te sluiten, waren een ultieme uitputtingsslag voor de troepen van Napoleon, die door de inzettende winter tot een Apocalyps kwam in termen van verliezen voor Napoleon.

Daar waar er hoop op overwinning was na de inname van Moskou op 14 september 1812, was er in realiteit nog slechts zo'n 120.000 man over van de hoofdmacht,  die uitgeput de jacht op de Russen moesten opgeven.  De terug trekkingstocht in de extreme winterse omstandigheden waren de nekslag voor de ondervoedde en te schaars geklede manschappen van Napoleon.

In de massale zogenaamde Volkerenslag gevoerd bij Leipzig tussen 16 en 19 oktober 1813, maakte het bondgenootschap van Pruisen, Rusland en later ook Oostenrijk en Zweden door hun overwinning, een einde aan de macht van Napoleon Bonaparte.

De troepen van de Russisch-Oostenrijks-Zweedse alliantie vielen in november 1813 Nederland binnen, waar inmiddels de Orangisten al plannen hadden om de prins van Oranje als vorst van een soeverein Koninkrijk op de troon te krijgen.

 

Periode 1813-1815  Koninklijke Landmacht - Nederland en Vlaanderen

Na de oprichting van het nieuwe koninkrijk moest een nieuw leger gevormd worden.

Pas na de abdicatie van Napoleon op 6 april 1814, verlieten vele officieren pas de Franse dienst om vervolgens hun dienst aan te bieden aan koning Willem I, zij waren vaak trouw aan hun regiment en sommigen aan Napoleon zelf.

De koning bepaalde wel dat alleen officieren met de Nederlandse nationaliteit konden toetreden tot het nieuwe leger, en had na in eerste instantie de beslissing om de dienstplicht niet in te voeren géén andere keus om een regeling voor landstorm in te stellen en gebruik te maken van zogenaamde militie bataljons.

Wat (bijna) niemand verwachtte gebeurde, op 20 april 1815 net een jaar na zijn abdicatie had Napoleon Bonaparte opnieuw de macht in handen in de zogenaamde periode van 'Honderd Dagen".

De Zevende Coalitie (1815) bestond uit het Verenigd Koninkrijk, Pruisen, Zweden, Oostenrijk, Nederland en enkele kleine Duitse staatjes tegen Frankrijk.

De Hollanders nu in een geallieerde troepenmacht met Britse, Duitse en Britse bondgenoten betrokken stellingen in Vlaanderen onder commando van Wellington en zij werden ondersteund door een Pruisisch leger aangevoerd door maarschalk Blücher.

Uiteindelijk Napoleon definitief en voor de laatste maal verslagen, nadat hij eerst nog de Pruisen op 16 juni 1815 versloeg, konden deze zich evacueren en terugtrekken doordat Brits-Nederlandse eenheden het kruispunt bij Quattre-Bras stand konden houden tegen Franse aanvallen.  Diezelfde Pruisische troepen konden Napoleon, in heftige strijd verwikkeld met de eenheden van Wellington, in de flank aanvallen.  Op 18 Juni was de strijd beslist.

Voor enkele oudgedienden kwam na 23 jaar een eind aan een periode met een ongekende hoeveelheid, slagen, oorlogen, en machtswisselingen waarbij Nederlandse officieren zowel in Franse als Nederlandse dienst gestreden hadden.

 

1785: Willem V verlaat Den Haag nadat hem het commando over het garnizoen is ontnomen.

 

 

Op 17 februari 1793 was hij tweede Lieutenant bij de Huzaaren van Heekeren

 

13 September 1793: Slag bij Menen (West-Vlaanderen, Belgie, nabij de grens met Frankrijk, de Franse naam is Menin) als onderdeel van de "Eerste Coalitie Oorlog tegen Frankrijk (1792-1797)" Thomas Hendrik was bij deze slag aanwezig waarschijnlijk in de rang van (sous)Luitenant - Bij deze slag werden de Franse troepen (circa 40.000 man) aangevoerd door Jean-Nicholas Houchard en de Staatse troepen (circa 20.000 man) aangevoerd door de Prins Willem Frederik van Oranje-Nassau (later Koning Willem I) en zijn jongere broer Willem George Frederik van Oranje-Nassau.  De Fransen wonnen deze slag. 

Thomas Hendrik raakte tijdens deze slag gewond "Een Musquetkogel door den regterarm, een door het regterbeen, en een Sabelhouw over de linkerhand" en werd krijgsgevangen genomen door de Franschen, twee jaar later op 20 september 1795 werd hij ontslagen uit krijgsgevangenschap.

 

 

Afb:Prins Willem Frederik later Koning Willem I stichter van de Militaire Willems-Orde, miniatuurportret naar J.W. Pieneman
(Collectie St. Historische Verzamelingen van het Huis
Oranje-Nassau, 's-Gravenhage)

 

1794: de Fransen trekken in december de Republiek binnen.

 

1795: Bezetting van de Bataafse Republiek door Frankrijk, Utrecht valt op 16 januari in handen van de Fransen, Arnhem op 17 januari en Nieuwersluis op de 18 januari. Stadhouder Willem V van Oranje-Nassau vertrekt op zondag 18 januari, geholpen door Scheveningse vissers, richting Engeland. Hij vertrekt met de woorden: "Ik ga maar ik kom weder".

 

Napoleon Bonaparte komt aan de macht:
Napoleon Bonaparte I (15-08-1769 - 05.05.1821), Keizer en Grote Imperator der Fransen.
 

Napoleon stamde af van een Corsisch (Toscaans) lager adellijk geslacht. Hij kreeg een studiebeurs en studeerde aan de Franse militaire school te Brienne. Wegens zijn capaciteiten als leider werd hij bij de belegering van Toulon in 1793 bevorderd tot brigadegeneraal. Hij onderdrukte in 1795 de royalistische opstand te Parijs. In de jaren 1796 en 1797 ondernam hij een veldtocht naar Italië en de jaren daarop een expeditie naar Egypte (1798-1799). Op 9 november 1799 werd door een staatsgreep het Directoire afgezet en een consulaat ingesteld. Napoleon werd als eerste consul feitelijk alleenheerser van Frankrijk. In 1804 kroonde hij zich tot Keizer. In de jaren 1807 en 1808 heerste Keizer Napoléon I over Europa tot aan de Niemen.


Hij verdeelde de macht onder veel van zijn familieleden die als heersers over de veroverde landen aangesteld. Zo werd zijn broer Jemme Koning van Westfalen, zijn andere broer, Jozef, Koning van Napels (later Koning van Spanje).  Lodewijk Napoleon, de broer van Napoleon Bonaparte I, werd Koning van Holland in 1806, nadat de Bataafse Republiek afgeschaft was.
 

Het nationale verzet tegen de Franse onderdrukking groeide in tal van landen. Bij zijn veldtocht naar Rusland in 1812 leed Napoleons Grande Armee zware verliezen. In 1813-1814 volgden er bevrijdingsoorlogen na de opstand van Pruisen. Na de Volkerenslag bij Leipzig, waarin Napoleon op alle fronten verloor (16 t/m 19 oktober 1813), werd hij in april 1814 naar Elba verbannen.
 

In maart 1815 keerde Napoleon terug om ten slotte bij Waterloo definitief het onderspit te delven. Hij werd naar het eiland St.-Helena verbannen.

 

 

Volgens  de conduite staat van Thomas Hendrik, te bezichtigen bij het Nationaal Archief in Den Haag (toegang# 2.01.31 No. 6 - Folio 142 ["Lijst van Lieutenants de Marine of Commandeurs van de soldaten, bij het Departement Rotterdam Actueeel in Dienst geformeerd ter voldoening aan de resolutie van het Departement tot de Equipagie, uit het Committé tot de Zaaken van de Marine van den 24e April 1979"]), was hij op 15 oktober 1795, 2e Schrijver en diende op de het Linieschip de Hercules (onder Capt: & L: G.J. van Rijsoort),

 

Op 15 Februarij 1796 (na 1 Jaar, 6 Maanden en 16 Dagen dienst) wordt Thomas Hendrik  Lieutenant de Marine, zijn conduite staat vermeld "Deszelves Conduite zijn zeer wel en neemt zijn post na genoegen van den Commandant waar en is zeer geschikt om den landen in deze Graditeit te dienen."

 

 

Woensdag 11 Oktober 1797: Zeeslag om Kamperduin

 

- De balans van de macht op zee, verschoof naar de Franse zijde, met de stichting van de Bataafse Republiek, en de onvrijwillige alliantie met Frankrijk.  De Bataafse vloot was kleiner dan die van de Spanjaarden, maar van veel betere kwaliteit geacht, en de vloot bases waren een grotere bedreiging voor Engeland.  In 1797 werd een Hollands squadron van 25 schepen geformeerd om te participeren in een Franse invasie op Ierland.  Echter de Britten ontmoetten deze vloot voord de kust van Noord-Holland bij Kamperduin. 

 

Thomas Hendrik is aan boord van het Marine Linieschip de Hercules (64 kanonnen) als Luitenant der Marine.

 

Afbeelding: the Battle of Camperdown

Philip James De Loutherbourg

 

De Bataafse vloot onder leiding van admiraal Willem de Winter, Vice-admiraal Reintjes en Schout-bij-nacht Bloys van Treslong werd bijna geheel vernietigd door de Engelsen onder leiding van admiraal Duncan, Elf Hollandse schepen werden buit gemaakt door de Engelse Admiraal. De Hercules wordt in brand geschoten en de Engelsen weten ook één van de masten te vernietigen, de bemanning weet nog wel het kruit overboord te gooien en de brand op miraculeuze wijze te blussen, er rest geen andere keuze dan overgave. 

 

 

 

Afbeelding: Admiral Duncan receiving the sword of the Dutch Admiral de Winter at the Battle of Camperdown, 11 October 1797

Creator: Samuel Drummond Date: 1827 Copyright: NMM London, Greenwich Hospital Collection
 

Behoudens de 9 gesneuvelden wordt de rest van de bemanning , inclusief Thomas Hendrik tijdens die slag gevangen genomen, door de Engelsen. In totaal nemen de Engelsen 2872 krijgsgevangenen. Hij wordt uit krijgsgevangenschap vrijgelaten op 2 Februari 1800. 

 

Het Linieschip de Hercules word door de Engelsen als oorlogsbuit meegevoerd naar Yarmouth. 

 

Gegevens 's Landsschip de 'Hercules'

Gebouwd in de periode 1781 - 1782 naar de oorspronkelijke scheepsbouwtekeningen van Pieter van Zwijndregt.

Plan van Een schip van oorlog

"Plan voor Een schip van oorlog. Lang opt dek binnen stevens 167, Wijdt op den Huijt 46 3/11, Hol op den binnen kiel 20 vt. Montuur 64 stukken. Op het onderdek 26 a 24 pond, Op het bovendek 26 a 12 pond, op het halfdek 8 a 6 pond, op den bak 2 a 6 pond, jagers op den bak 2 a 8 pond. 'Kortenaar', 'Wasenaar', 'Prins Willem', 'Hercules'." Getekend: "J. Van der Heim." Schaal: 1 voet = 0.55 cm
Maritiem Museum Rotterdam   [T1180-15]

Lang op het dek 167 voet.

Wijdt 46 5/11.

Hol op de kielplaat 21 voet.

Totaal 68 stuks geschut

Onder Laag 26 stukken à 24 pond.

Boven Laag 26 stukken à 18 pond.

Helf dek en op den bak 12 stukken à 6 pond.

Bak 4 à 8 pond.

 

1781 Aanvang bouw op de nieuwe werf van scheepstimmerman I. Spaan buiten Dordrecht

 

Het oorlogsschip 'Hercules' op stapel op de werf van J. Spaan te Dordrecht in [...]

Afbeelding: Het oorlogsschip "Hercules" op stapel op de werf van J. Spaan te Dordrecht in 1782.

Nederlands Scheepvaartmuseum, Amsterdam   [A.1057]

Oorlogsschip de Hercules XXXI, gebouwd door J. Spaan op de Nieuwe werf buiten Dordrecht 12-04-1782, 1. het op stapel staan van het onafgewerkte schip. Prenten door J. Schoenmakers, naar Jac. van Stry. Hoog 225 m.M., breed 330 n.M

Oorlogsschip de Hercules XXXI, gebouwd door J. Spaan op de Nieuwe werf buiten Dordrecht 12-04-1782, 1. het op stapel staan van het onafgewerkte schip. Prenten door J. Schoenmakers, naar Jac. van Stry. Hoog 225 m.M., breed 330 n.M

Nederlands Instituut voor Militaire Historie   [040785]

 

Oorlogsschip de Hercules XXXI, gebouwd door J. Spaan op de Nieuwe werf buiten Dordrecht 12-04-1782, 2. het aflopen van het onafgetimmerd schip. Prenten door J. Schoenmakers, naar Jac. van Stry. Hoog 225 m.M., breed 330 n.M

Oorlogsschip de Hercules XXXI, gebouwd door J. Spaan op de Nieuwe werf buiten Dordrecht 12-04-1782, 2. het aflopen van het onafgetimmerde schip. Prenten door J. Schoenmakers, naar Jac. van Stry. Hoog 225 m.M., breed 330 n.M

Nederlands Instituut voor Militaire Historie   [040786]

 

12 April 1782 tewaterlating op de Nieuwe werf  (nabij Dordrecht)

 

16 Februari 1790

De Hercules moest tezamen met een aantal andere schepen van oorlog 'opgekalefaat' worden op de werf van Hellevoetsluis

In het begin van het jaar 1792 bevond de Hercules zich op de Maze (Maas) te Rotterdam en bevond zich in goede staat.

Op 7 Juni 1796 geeft Vice-admiraal de Winter order aan alle commandanten van 's Lands oorlogschepen zich het nummer van hun 'spreekwimpel' toe te eigenen dat op een lijst bij ieder schip stond aangegeven, het nummer van de Hercules was no. 7 onder bevel van kapitein G.J. van Rijsoort.

 

De Hercules bevindt zich als onderdeel van een eskader onder schout bij nacht J.A. Bloys van Treslong op het Noorderdiep voor Hellevoetsluis (de andere schepen waren de Brutus, de Delft, de Furie en de Galathée.

 

Schout-bij-nacht Bloys van Treslong ziet reikhalzend uit naar de decisie van het Comitée van Marine over de executie van bootsman W. de Veer op de Hercules, omdat hij vond dat een voorbeeldige straf tegen de oranjegezindsuitingen van dag tot dag noodzakelijker werd.

 

Op 1 maart 1797 liep het eskader van Bloys van Treslong vanuit de Maas naar zee.

 

In juni 1797 hadden de Hercules, Delft en Wassenaar nog geen zogenaamde barkas ontvangen zoals wel gewoonlijk bij grote oorlogsschepen. Men zou er voor zorgen dat deze zo spoedig mogelijk afgeleverd zouden worden.

 

6 Juli 1797, de Hercules is onderdeel van de derde divisie (d'Arriere Guarde) van de totale vloot onder leiding van Vice-admiraal de Winter.

 

Tijdens de zeeslag bij Kamperduin op 11 oktober 1997, werd de Hercules al relatief vroeg in de strijd uitgeschakeld.

 

De (van Deense komaf) luitenant Duus schreef eind november 1797 een brief aan een vriend vanuit Chatham alwaar hij in krijgsgevangenschap verbleef.  

 

Om 12.30 barstte de strijd los met enorm veel vuurkracht.  Het Britse schip de HMS Triumph (84 kanons) viel de Hercules aan.  De Triumph naderde de Hercules tot zo'n 50 meter.  Na drie kwartier van hevig boord aan boord vechten, was de HMS Triumph genoodzaakt de Hercules te 'verlaten'  en er waren reeds uitroepen van overwinning, echter de batterijen lagen vol met gewonde en dode manschappen.  Teveel om onmiddellijk op te ruimen.  Niettemin begon de Hercules na enkele minuten een Brits linieschip met 74 kanons aan te vallen.  Tot ongeveer 14.00 was alles in het voordeel van de Hercules, toen het de vijand lukte om de Campagne van de Hercules in brand te schieten.  Op dit moment werd ook de linkerarm van de kapitein afgeschoten, hij voel op het dek en werd naar het gewondenverband gebracht.

 

Afbeelding: An exceedingly detailed depiction of the Battle of Camperdown, with the positions of the British & Dutch. Depicts the British Fleet besieging the Dutch off the coast of Camperdown. Lithographed with hand colored details. A great mid-19th century nautical battle map.

 

Twee kisten met granaten explodeerde en dit zette het schip nog verder in vuur en vlam, zodanig dat het niet meer binnen afzienbare tijd kon worden geblust.

Ondanks de brand op het bovendek bleef de gehele onderbatterij doorvuren, terwijl de manschappen op de bovendekken alles deden om het vuur te blussen.  Binnen een half uur waren niet alleen de hutten maar ook de gehele bezaansmast met alle zeilen geheel in vlammen en moest overboord gekapt worden. 

 

Afbeelding: Schilderij slag bij Kamperduin (bron: http://www.nmm.ac.uk  )

 

Zowel de vijandige schepen als die van de Bataafsche vloot vluchtten allen weg bij de Hercules, vanwege het enorme explosie gevaar met de grote hoeveelheden kruit aan boord.

 

Een aantal manschappen poogden in wanhoop in een inderhaast te water gelaten boot te ontkomen aan het gevaar, echter de boot was al eerder doorzeefd en 31 manschappen kwamen bij deze poging om het leven.

 

De overgebleven zeelieden werkten met de dood voor ogen om de felle brand te blussen toen de op sterven liggende kapitein van Rijsoort het bevel gaf om de kruitkamer te openen en de circa 18.000 Kg kruit aldaar aanwezig in vaten en kardoezen over boord te gooien.

Toen men ongeveer de helft van dit karwei geklaard had, veranderde de windrichting en viel het schip af waardoor de vlammen en de rook die eerst van het schip afwaaiden nu over maar ook in het schip terecht kwamen.  De kruitkamer was open en vanwege de inkomende rook was het onmogelijk om de brand verder te blussen.

 

Enkele manschappen die konden zwemmen, sprongen overboord, maar aangezien er binnen ¼ mijl geen boot te bekennen was verdronken zij allen, behalve twee van hen die weer aan boord terug konden komen.

Afbeelding: Schilderij slag bij Kamperduin (bron: niet bekend)

 

De overgebleven manschappen renden in hun wanhoop heen en weer op het schip, totdat men er in slaagde om het anker uit te brengen waardoor het schip zwaaide en de vlammen en de rook  weer over boord waaiden.  Men begon met hernieuwde krachten en moed wederom de brand te blussen en het kruit overboord te werken.  Het overige kruit werd binnen een half uur verwijderd uit de kruitkamer.  Om ongeveer 20.00 uur was het vuur eindelijk onder controle.

 

Afbeelding: Battle of Camperdown (door Derk G.M. Gardner)

 

Echter op dat moment naderde de HMS Triumph die haar eigen vloot ook had verlaten opnieuw de Hercules.  Vanuit de hulpeloze situatie was de Hercules gedwongen om de wimpel te strijken (de Vlag was al verbrand!) en het schip en de bemanning over te geven.

 

De bemanning werd edelmoedig behandeld.  De officieren hadden al hun kleding en bezittingen aan boord verloren, en de Engelsche officieren hielpen de Bataafsche officieren met het meest essentiële.

 

Kapitein Van Rijsoort was overleden en de Luitenant-Commandant Musqetier was verbrand aan zijn gezicht.

 

De lyste der dooden en geblesseerden aan boord der in 's vyands magt gevallen Schepen, vermeld dat aan boord van de Hercules van de intotaal 450 manschappen aan boord, 22 Onder-Officieren en gemenen onder de dooden waren te betreuren en 25 Onder-Officieren en gemenen gewond waren.

 

In totaal werden er geschat zo'n 3000 Hollandsche krijgsgevangenen gemaakt waaronder 147 officieren krijgsgevangenen genomen door de Britten waaronder Thomas Hendrik.

 

De krijgsgevangen Hollandsche officieren waren verdeeld en gehuisvest in logementen of particuliere huizen in de volgende plaatsen:

  • 87 man in Ashford (ten zuiden van Canterbury)

  • 33 man in Eye (ten noorden van Peterborough)

  • 19 man in Peterborough

  • 7 man in Hambledon (ten noorden van Portsmouth)

  • 1 man in Bath nabij Bristol

Krijgsgevangen onderofficieren, matrozen en soldaten waren echter in verschillende plaatsen in gevangenissen en voor kustplaatsen in zogenaamde 'Prison-ships' op de rede of in de haven gevangen gezet en hadden daar vanzelfsprekend veel minder vrijheden.

 

De laatste krijgsgevangenen zouden pas na 1800 worden uitgewisseld, omdat er niet veel Engelse krijgsgevangenen waren gemaakt.

 

OP 31 augustus geeft de Britse Admiralty order om het het prijsgenomen Hollandse oorlogschip Hercules om te dopen met de naam Delft. "The Hercules to be registered as a 3rd rate by the name of the Delft"

 

Het omdopen van een scheepsnaam van een vreemd oorlogsschip betekende in feite, dat de Admiralty, uit groot respect voor de geweldige weerstand van de bemanning van de Delft tegen een zeer grote Britse overmacht, hiermee kapitein Verdooren, zijn officieren en manschappen wilde eren, memoreren en voort laten leven.

 

In 1799 werd de nu tot Delft omgedoopte Hercules in Britse dienst omgebouwd en ingericht voor het vervoer van militaire troepen, en in 1802 geheel onttakeld en verbouwd tot 'Prison-ship'.

In 1822 werd het schip als 'Breakwater' afgezonken voor Harwich.

 

In het archief van de High Court of Admiralty (HCA) aanwezig in het Public Record Office (PRO) te Londen,  zijn nog scheepspapieren (Prize-papers)  aanwezig van de door de Britten veroverde Nederlandse oorlogsschepen in de periode 1795-1800. (Zie artikel)

 

Het oorspronkelijke linieschip de Delft verging in deze slag, op de Delft hadden zich  heldhaftige taferelen afgespeeld.

 

Het oorspronkelijke linieschip de Delft wordt momenteel gereconstrueerd op een werf in Rotterdam.   Op deze werf bevindt zich ook een kleine expositie waar zich een model van de Hercules is opgenomen.

Link naar de website van Scheepswerf  'De Delft':  http://www.dedelft.nl

 

Noot:

Een Linieschip of schip van linie, was een grote, zware driemaster met bijzondere vaareigenschappen met minimaal 50 stukken geschut, verdeeld over meerdere dekken.   De taken van zo'n schip waren: schip van oorlog, konvooivaart en kaapvaart.

 

Verscheidene internet bronnen, de belangrijkste: http://www.maritime-scotland.com/camperdown.html

 

Afbeelding boven: kaart "Kamperduin"   (bron: niet bekend)

1796: De Verenigde Oost-Indische Compagnie (V.O.C.) wordt genationaliseerd.

 

1797: Oostenrijk doet ten gunste van Frankrijk afstand van de Oostenrijkse Nederlanden (Verdrag van Campo Formio).

 

Zoon Henricus Wilhelmus Eduardus, geboren op woensdag 4 maart 1801 in Amsterdam, en werd gedoopt in de Hervormde Westerkerk op zondag 29 maart 1801.

 

In 1801 was Thomas Hendrik geëmbarkeerd op het fregat "de Eendragt" wederom onder aanvoering van Admiraal De Winter.

's-Lands schip Eendracht (1797-1803) Zeilende 3 Januari 1802 uit Goereee bestemd voor NOI

Afbeelding: 's-Lands schip Eendracht (1797-1803)

Nederlands Instituut voor Militaire Historie   [001095]

 

1802: Vrede van Amiens - einde Tweede Coalitieoorlog tussen Frankrijk, Spanje en de Bataafse Republiek tegen Groot Brittanie.

 

 

Op 2 november 1802 was Thomas Hendrik 1e Lieutenant bij het 1e Bataillon Mariniers;   Daarna bij het Depot der Oost-Indiesche Troupes. (ik moet verifiëren of dit overeen komt met "Troependepôt voor Indië en de Kaap te Hoorn." indien dit zo is dan was hij op dat moment inderdaad gelegerd in Hoorn

 

Dochter Sophia Catharina Petronella van der Smitte, geboren op woensdag 26 januari 1803 in Hoorn (Nederland). Zij  werd gedoopt op dinsdag 22 februari 1803 in Hoorn (Nederland).  

 

Zoon Frederik Alexander Constantijn, geboren op 14 mei 1805 te Hoorn (Noord-Holland).

 

1806: Nederland wordt een Koninkrijk onder Lodewijk Napoleon.

 

1806: Lodewijk Napoleon verheft Den Haag bij Koninklijk Besluit tot stad.

 

 

Op 28 Juli 1806 wordt Thomas Hendrik "geïncorporeerd" bij het 7de regiment Infanterie van Linie, daarna is hij overgegaan bij het 2de Regiment Jagers en vervolgens bij het 8ste Regiment van Linie op 11 Mei 1807.

 

17 Juli 1807: Beleg van Colberg (kaart) - Colberg was een vesting in handen van het Pruisisch Leger onder leiding van August von Gneisenau / Nettelbeck.

 

 

Zoon Carel August Ferdinant wordt geboren op dinsdag 5 januari 1808 te Delft en aldaar ook gedoopt op zondag 7 februari in de Nieuwe Kerk.

 

4 december 1808: Thomas Hendrik is gepensioneerd op 44 jarige leeftijd (althans voorlopig zoals later zal blijken) aldus de stukken bij het Nationaal Archief (Toegangsnummer 2.01.37 - Ministerie van Oorlog - Nominative Staat der in het 4e kwartaal 1808 verleende tractementen van Retraite, halve Retraite en Reforme aan Officieren en  ... Retraite en Reforme aan Onder Officieren .... en soldaten. - Behoort tot 't Ministerie van aanschrijving aan de ... van Oorlog.   ...  30 Januarij 1809  No. 25.)

 

Hij is dan 1e Lieutenant bij het 4e Regiment Infanterie, met ingang van 16 Dec. 1808 is het "Montant van het Jaarlijks beloop" 400 gulden.

 

 

21 augustus 1809: Thomas Hendrik neemt wederom dienst na kortstondig met pensioen geweest te zijn, nu echter in Hollandsche dienst bij het 9de Regiment van Ligne.

 

Zoon Willem August Frederik van der Smitte wordt geboren op zondag 19 november 1809 in Amsterdam en gedoopt op woensdag 20 december 1809 in Amsterdam.

 

1810: Koninkrijk Holland wordt ingelijfd bij Frankrijk

 

Bestemming en reorganisatie van het Hollandse leger na de inlijving van Holland bij het Keizerrijk, samengesteld door (Gérard A. Geerdts auteur van Samenwerking en Confrontatie)

Oude naam

Nieuwe naam of bestemming

 De Garde van de Koning:

 
  •   1ste en 2de Compagnie Garde du Corps. (Lijfwacht van de koning)

  •   Gevoegd bij de regimenten grenadiers van de Keizerlijke Garde

  •   3de en 4de Compagnie Garde du Corps.

  •   Verdeeld over de Infanteriekorpsen van de keizerlijke Garde

  •   Het regiment Grenadiers te voet

  •   2de Regiment Grenadiers te voet van de Keizerlijke Garde. (vanaf 19 mei 1811: 3de Regiment)

  •   1ste regiment Garde Cavalerie

  •   2de regiment Chevau-légers Lanciers van de Keizerlijke Garde (genaamd 'De Rode Dragonders')

  •   Garde Artillerie

  •   Lichte Artillerie

 

 De Infanterie:

 
  •   1ste Regiment Jagers en 1ste Bataljon van het 6de Regiment Infanterie van Linie

  •   33ste Regiment Lichte Infanterie

  •   De overige regimenten infanterie van linie (2 t/m 8, het 9de werd opgeheven)

  •   Zij zullen de nieuwe 123ste, 124ste, 125ste en 126ste regimenten Infanterie van Linie vormen. Elk regiment heeft 4 bataljon, elk à 6 compagnieën.

  •   Infanterie Veteranen

  •   11de Bataljon Veteranen

 

Later is Thomas Hendrik in Fransche dienst (het 9de Regiment Infanterie is dan opgeheven na de inlijving) bij het 125e regiment van Ligne op 22 September 1810 als 1ste Lieutenant, daarna bij het 12de Battaillon Veteranen  (10 December 1810).

 

1811: Invoering van de burgerlijke stand, kadaster en dienstplicht (conscriptie).

 

1811: Napoleon bezoekt Den Haag en verleent het als "bonne ville de L'Empire" een wapen.   

 

1812: Keizer Napoleon Bonaparte I trekt Rusland binnen. Van de 15.000 Hollandse dienstplichtigen keren slechts enkelen terug. Keizer Napoleon Bonaparte I laat 40.000 paarden vorderen uit Holland en laat bekend maken dat in het jaar 1813 een nieuwe dienstplicht (conscriptie) in zal worden gevoerd. Alle mannen tussen de 20 jaar en 60 jaar moesten zich melden voor de samenstelling van een Nationale Garde van 80.000 man. De hogere klassen protesteerde heftig toen de regering in april de oprichting van de Gardes d'Honneur, een erecorps, bekend maakte, hierin was de dienstplicht niet afkoopbaar. De Hollanders komen in opstand tegen deze dienstplicht van Keizer Napoleon Bonaparte I.

 

1813: Frankrijk maakt begin 1813 bekend dat alle mannen tussen de twintig en zestig jaar zich moeten melden voor de samenstelling van een nationale garde van 80.000 man.

 

 

16, 18 en 19 Oktober 1813: Slag bij Leipzig (Volkerenslag)

 

Thomas Hendrik was bij deze slag aanwezig (Waarschijnlijk als 1ste Luitenant)- Was de grootste slag in de Napoleonistische oorlogen, er waren in totaal circa 560.000 soldaten afkomstig uit 10 landen op het slagveld met een oppervlak van ongeveer 10 vierkante kilometer, het werd een enorm bloedbad en van de ergste nederlagen voor Napoleon, en beklonk het lot van zijn keizerrijk. 

De Fransen verloren 60.000 man aan doden, gewonden of krijgsgevangenen, 325 kanonnen en 28 adelaars/vaandels) 

De Geallieerden verloren tezamen 70.000 man. 

Het leger werd geteisterd door cholera en tyfus.  De oorlog zou zich richting Frankrijk verplaatsen.

 

The Battle of Hanau

 

30-31 Oktober 1813: Slag bij Hanau Thomas Hendrik was bij deze slag aanwezig als Kapitein (bevorderd op 28 Oktober vlak voor de aanvang of tijdens de eerste dagen van opbouw van deze slag) - Deze slag werd gewonnen door Napoleon. 

Tijdens een van deze laatste twee veldtochten raakte Thomas Hendrik opnieuw gewond, deze keer aan zijn linkerbeen door twee lanssteken.

 

Afb: The campaign of Leipzig forced Napoleon to retire to the west of the Rhine, in the course of which he defeated a force of Germans near Frankfurt. Painting by Emile-Jean-Horace Vernet. (bron: niet bekend)

1813: In november trekken de Franse troepen zich terug, op 30 November landt Willem van Oranje in Scheveningen en wordt tot soeverein vorst uitgeroepen.

 

1814: Vrede van Parijs.

 

1814: Den Haag wordt koninklijke residentie, Amsterdam hoofdstad.

 

 

In dezelfde rang neemt Thomas Hendrik demissie in den Fransche dienst op 7 Augustus 1814.  en zal weer in Hollandse dienst komen.

 

1815: Napoleon Bonaparte ontsnapt van Elba en brengt nog eenmaal een groot leger op de been, de Slag bij Waterloo wordt beslecht op 18 juni 1815 door de Nederlanders, de Engelsen en de Pruisen.

Het Weens Congres voegt Nederland en België samen, het nieuw gevormde Koninkrijk der Nederlanden heeft twee hoofdsteden, te weten Amsterdam en Brussel.

 

 

Dochter Wilhelmina Sophia Catharina werd geboren op dinsdag 30 mei 1815 om half tien 's morgens te delft, bij de aangifte waren als getuige aanwezig: Willem Eykenbroek, 41 jaar oud, Kapitein wonende in Delft aan het Oude delft wijk 3 N 62 en Bartholomeus Theodorus van Heel, 26 jaar oud, 2de Lieutenant bij de Marine wonende in Delft aan het Oude Delft wijk 1 N 75.

 

Volgens de  geboorte akte van zijn dochter was hij in 1815 "1e Lieutenant bij het 29ste Battaillon Infanterij Landmilitie thans bij de Armée en woonde aan het Oude Delft Nr. 75 (Wijk 1) in Delft, bij het overlijden van Catharina woonde hij waarschijnlijk in 's-Gravenhage, en was hij Kapitein op non activiteit.

 

 

Oude Delft 75 (Hoek Poppesteeg): een huis met allure nu bekend als Huis Portugal >>

(bron: http://www.duwo.nl) is nu verbouwd tot een "guesthouse"

 Oude Delft 75. Foto: René Verleg

Huis Portugal (foto Comité OMD Delft)

Huis Portugal 2004 (foto Comité OMD Delft)

 

In oorsprong groot woonhuis, ontstaan door samenvoeging van 16de-eeuwse panden. Voorgevel in Empirestijl, circa 1800. Lodewijk XIV-stijlkamer: de 'Ambonkamer' uit 1738, met betimmeringen van Ambonees hout en fraai stucplafond. In 1917 in gebruik genomen door de Afdeling Decoratieve Kunst van de Technische Hogeschool waartoe verscheidene historische bouwfragmenten werden aangebracht. Na verbouwing in 2002-2003 in gebruik voor de tijdelijke huisvesting van gastdocenten aan TU en IHE.

 

Tijdens de landelijke open monumentendag 2004 was dit huis te bezichtigen.

Leeskamer in het Huis Portugal. Oude Delft 75, Delft; Fotograaf: onbekend; Locatie: Delft; Datering tussen : 1900 en 1925; Inventarisnummer: 2004054 (uit de collectie TU Delft)

 

Zoon, Jean Charles Louis, geboren omstreeks 1814/1816 te Hesdin (Frankrijk!)

 

Op 12 Mei 1816 is Thomas Hendrik Plaats Majoor der 2e Klasse bij het garnizoen Amersfoort volgens het boek "Plaatselijke Kommandanten en Plaats Majoors" (Nationaal Archief: toegang# 2.13.06 Inventaris# 167 folio 8)

 

1816: De eerste stoomboot vaart Nederland binnen op 10 juni bij Den Helder.

 

 

Volgens ditzelfde boek folio 24: Op 21 december 1818 treedt Thomas Hendrik nog steeds in de rang van Kapitein in functie als PlaatsMajoor 2e klasse bij het garnizoen Gent.

 

Noot:
Volgens het "Woordenboek der Nederlandsche Taal" Twaalfde deel; Eerste stuk (P-Pletseren) bewerkt door G.J. Boekenoogen en J.H. van Lessen; 's-Gravenhage: Martinus Nijhoff; Leiden:A.W. Sijthoff's UITG. Mij N.V.\ Druk: 1931 op Kolom / Pagina 2132:

 

-- Plaatsmajoor, soms ook in den oorspronkelijk Franschen vorm major de place, eertijds als naam van een niet-commandeerend hoofdofficier in eene garnizoensplaats of vesting, met administratieve zorgen voor den dienst belast; ook grootmajoor en sergeant-majoor genoemd. Soms ook als naam van den ondermajoor: plaatsmajoor van de tweede klasse. Thans verouderd.

9 maart 1824: Oprichting van de Nederlandse Handel-Maatschappij (NHM)

De doelstelling was expansie van handel en industrie, in voortzetting van wat tijdens de Franse overheersing van 1795 tot 1813 was ingezet. De NHM was een import en export bedrijf dat bestaande handelsrelaties moest uitbouwen, en nieuwe handelskanalen moest aanboren.

Door de verbondenheid met de Nederlandse regering speelde de NHM een belangrijke rol in het ontwikkelen van de handel tussen de Nederlanden en Nederlands-Indië. Meer...

 

 

1825: Grote overstroming van der Zuiderzee

 

1825: Begin van de Java-oorlog.

 

1825: Eerste stoommach